Όλοι αυτοί που περιπλανιούνται, δεν είναι απαραίτητο ότι έχουν χαθεί.

Μπορεί απλώς να θέλουν να δουν τι υπάρχει πέρα από τα τείχη της πόλης, πριν ξαναγυρίσουν να χωθούν στη γωνιά τους.    

Ορίζοντας την ευτυχία

ΟΚ, θα προσπαθήσω να γίνω το χαρούμενο πλάσμα που πρέπει να είμαι. Για να δούμε, τι χρειάζομαι… Πρώτα απ’ όλα πρέπει να αγοράσω γυναικεία περιοδικά και να μάθω απ’έξω τα μυστικά τους. Για να αποκτήσω φοβερή καριέρα, επιτυχημένο έτερο ήμισυ κι ένα μεγάλο, πολυτελές σπίτι, θα χρειαστώ:

 …σμιλεμένους μηρούς, αρωματικό τσάι, τα τελευταία δέκα μπεστσέλερ πάνω στο αυθεντικό επώνυμο τραπέζι του σαλονιού, μερικούς βαθμούς IQ (αν γίνεται) και το θάρρος να θρυψαλλιάσω τη “γυάλινη οροφή” και να ακυρώσω το προκαθορισμένο μέλλον μου.

Αν προσπαθήσω σκληρά, θα γίνω αξιότιμη Διευθύνων Σύμβουλος ή πλούσια και διάσημη σταρ του σινεμά. Ορίστε οι αποσκευές μου για τη Χώρα της Χαράς, οπου τίποτα δε θα εμποδίζει την ευτυχία. Γιατί αυτη είναι η ουσία της ευτυχίας, έτσι δεν είναι; Τέλειοι Κοιλιακοί, Τονωμένα Μπράτσα, Πλούσιοι Σύζυγοι, Αστραφτερά Δόντια, Λαμπερά Μαλλιά, Υπερσέξι Γόβες, Κραγιόν με Βιταμίνη Ε, Ωραίοι Εραστές, Χρυσή Visa, Ακριβά Αυτοκίνητα, Επώνυμες Ζώνες, Θεϊκά Κοσμήματα.

Το άκρον άωτον της ευτυχίας…

Αν αυτό είναι το όνειρό σου, λυπάμαι, δε θα πάρω.  Το δικό μου όνειρο είναι αλλιώτικο:

“Να κατέχεις μόνο ότι μπορείς να κουβαλάς μαζί σου. Μάθε γλώσσες, γνώρισε χώρες, γνώρισε ανθρώπους. Η μνήμη σου να γίνεται οι αποσκευές σου.”

Αυτή είναι η αυτονομία μου, η ανταμοιβή μου, το χρώμα, το καρύκευμα και το άρωμα στο πιάτο μου. Όλα τα άλλα είναι σαν το εξαιρετικό κρασί στο δείπνο: υπέροχη, αβρή, απολαυστική εμπειρία αλλά χαλαρωτική και προδοτική η δύναμή του.

Παγκοσμιο σενάριο – Μέρος ΙΙ

Παγκόσμιο σενάριο – αρχικές σημειώσεις

Παγκόσμιο σενάριο – Μέρος ΙΙ

Η Μέση Ανατολή είναι θερμή ζώνη εδώ και έναν αιώνα τουλάχιστον, οπότε είναι λογικό να τραβάει την προσοχή. Δε χρειάζεται καν να φτάσουμε στις Σταυροφορίες. Μιλάω για το συσχετισμό δυνάμεων λόγω σιδηροδρόμων και άλλων πρόσφατων συμφωνιών. Οι αραβικές χώρες βρίσκονται ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ινδίες, τη Ρωσία, την Κίνα και πολύ κοντά στην Αφρική. Υπάρχουν πολλές φυλές οι οποίες ελέγχονται δύσκολα. Πως να επενδύσεις σε μεγάλες κατασκευές, όπως οι αγωγοί φυσικού αερίου, αν δεν περιμένεις πολιτική σταθερότητα και συνεργασία;

Ακολουθούν μια θρησκεία η οποία διαφέρει αρκετά από της Ευρώπης αλλά όχι τόσο ώστε να μην απευθύνονται στο ίδιο κοινό, κατά κάποιον τρόπο και να έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα. Μου θυμίζει ποδοσφαιρικό αγώνα: κάθε οπαδός (όχι φίλαθλος) νομίζει ότι η ομάδα του είναι η καλύτερη. Οι πιο φανατικοί είναι βίαιοι και προσβλητικοί. Μπορούν να καταστρέψουν περιουσίες, να τραυματίσουν και να σκοτώσουν, αλλά είναι οι λιγότερο ενήμεροι για τα του αγώνα (ήταν πολύ απασχολημένοι με τα επεισόδια).

Αυτούς τους φανατικούς όμως πρωτοπροσέχει ένας τενίστας που τυχαίνει να περνάει έξω από το γήπεδο κι αυτήν την εικόνα του ποδοσφαίρου μεταφέρει στους δρομείς και τους κολυμβητές αργότερα.

[Σημείωση: Η 'μπλογκόσφαιρα' και τα άρθρα των εφημερίδων παρακολουθούν την αμερικανική κυρίως πολιτική στην περιοχή, στηρίζοντας ή κατακρίνοντάς την ανά περίπτωση. Αυτό μπορεί να οφείλεται είτε στη δύναμή της είτε στις αποφάσεις της. Δεν ξέρω ακόμα και παρακολουθώ να δω που το πάνε.]

Η Δύση καταναλώνει τόσα πετρελαιοειδή που αποκλείεται να καταφέρει να είναι ποτέ αυτάρκης. Οι χώρες-τρομοκράτες συμπίπτουν με τις πετρελαιοφόρους ζώνες και τα άμεσα σύνορά τους. Περίεργη σύμπτωση. Αν δε μου έλεγαν γενικόλογα πράγματα περί ‘τρομοκρατίας’ όπως την ορίζει η εκάστοτε Δύναμη, αλλά μιλούσαν για έλεγχο των αγορών και των αγωγών καυσίμου, θα τους άκουγα προσεχτικότερα. Πιθανόν και να έπαιρνα πιο σοβαρά κάποια πράγματα που τώρα μου τα περνάνε μέσω αφηρημένων εννοιών και βαρύγδουπων υποσχέσεων και με κάνουν να φεύγω τρέχοντας γιατί αντιπαθώ τα ιδεολογικά στερεότυπα.

Εν τω μεταξύ η Κϊνα αγοράζει αέριο και τεχνολογία από τη Ρωσία και φλερτάρει με τη Λατινική Αμερική. Πως αλλιώς εξηγείται η επαναφορά του δόγματος Monroe; Οι Ινδίες κοιτάζουν τι θα κάνουν με το Πακιστάν και υπολογίζουν τα ρίσκα στην ευρύτερη περιοχή, η Ευρώπη έχει από κοντά τα νεοϊδρυθέντα κρατίδια ή όσα προσπαθούν να ιδρυθούν στο έδαφός της και παρακολουθεί τις Η.Π.Α να αναπτύσσουν και να σπαταλάνε τις δυνάμεις τους.

Γιατί όλες οι παραπάνω χώρες σφυρίζουν αδιάφορα; Πρόκειται για κοντόφθαλμη διπλωματία, για υποτίμηση ενός υπαρκτού κινδύνου και άγνοια των γεωπολιτικών και οικονομικών συνισταμένων;

Ή μήπως ακολουθούν την παροιμία “ποτέ μην διακόπτεις τον εχθρό σου όταν κάνει κάτι λάθος”

Συνεχίζεται…

Το κάπνισμα στις ταινίες

Αυτοί που πίνουν μέσα στα φυσιολογικά όρια μπορούν ναν επιβληθούν στον εαυτό τους. Ατυχήματα προκαλούν οι μέθυσοι και οι μεθυσμένοι. Πίνω ένα ποτήρι μια στο τόσο, αλλά ποτέ δε χρειάζομαι ποτό εδώ και τώρα, ούτε κουβαλάω μπουκάλι στη δουλειά και ποτέ δε βγαίνω στο κρύο και τη βροχή για να πιώ μια γουλιά εν ώρα εργασίας. Οι περισσότεροι συνηθισμένοι καπνιστές που ξέρω δεν το κάνουν αυτό. Η πλάκα είναι ότι εγώ δεν επιτρέπεται να λείψω πάνω από είκοσι λεπτά για φαγητό, ενώ αυτοί πετιούνται κάθε μισή ώρα για τσιγάρο (φορτώνοντάς μου τα τηλέφωνα και τη δουλειά τους) και κανείς δε λέει τίποτα.

Δε βρήκα ούτε έναν καλό λόγο να αρχίσω το κάπνισμα. Ο καπνός μου προκαλεί βήχα, ξυπνάει τις αλλεργίες μου, βρωμίζει τις κουρτίνες και μαυρίζει το ταβάνι. Βγαίνω για καφέ και γυρίζω σπίτι με ρούχα και μαλλιά που ζέχνουν τσιγαρίλα.  Για να μη μιλήσω για τις θεωρίες περί καρκίνου και διαβήτη λόγω του καπνίσματος. Ένα τσιγάρο την ημέρα μου φαίνεται επαρκώς επικίνδυνο για κάποιον μη καπνιστή με αναπνευστικό πρόβλημα που ανέχεται τον καπνό των άλλων στο γραφείο ή το σπίτι. Δεν τρέφω κανένα σεβασμό για ανθρώπους που καπνίζουν ξεδιάντροπα σε σχολεία, νοσοκομεία και βενζινάδικα.

Προφανώς είμαι αντικαπνίστρια.

Τις υπερβολές όμως τις βρίσκω χαζές. Σαφώς και το μάρκετινγκ  είναι σημαντικό, σαφώς και η διαφήμιση επηρρεάζει, σαφώς και ο χώρος του θεάματος παρέχει πρότυπα. Αλλά εγώ η μη καπνίστρια δε θέλω να βγει το τσιγάρο από τις ταινίες και τα καρτούνς. Το θέμα δεν είναι να κυνηγάμε τους παραγωγούς ταινιών αλλά τους γονείς και τους δασκάλους. 

Η ταινία “Thank you for smoking” ασχολείται με τις καπνοβιομηχανίες και τη διαφήμιση των τσιγάρων. Θα ήταν απίστευτα γελοίο να μην υπάρχει καπνιστής για δείγμα εκεί μέσα και να θεωρείται ακατάλληλη λόγω του ότι δείχνει τσιγάρα (!) τη στιγμή που τα παιδιά αντικρύζουν το γνωστό αντικείμενο όπου σταθούν κι όπου βρεθούν, ακόμα και στο σπίτι. Λες κι άμα προσποιούμαστε ότι ζούμε στον κόσμο του κίντερ έκπληξη, το παιδί ή ο έφηβος θα μας πιστέψει.

Όνειρα γλυκά.

Κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας, κάνουμε πως δε βλέπουμε το πρόβλημα, ανεχόμαστε τον καπνό των άλλων και μετά μας φταίει ο Lucky Luke και τον βάζουμε να μασάει στάχυα στη θέση του τσιγάρου.  Άλλο πράγμα η παιδεία και η συζήτηση κι άλλο η πολιτική ορθότητα σε ηλίθια επίπεδα.

Δεν πολυβλέπω κουλτουριάρικες ταινίες (αλλά να μην το διαδώσουμε, έτσι;). Προτιμάω τις δράσης, ειδικά εκείνες τις παλιές νουάρ με τον σκληροτράχηλο ντετέκτιβ ή τον ψημένο πράκτορα και την κλασάτη αλλά μοιραία ηρωίδα με την Bentley. Όπου δύσκολη απόφαση, σκληρή αντίδραση, ένταση, ανεπανόρθωτο φλερτ, μάχη, βροχή, βλέμματα, φόνος και αποφθέγματα, να κι ένα τσιγάρο! Όμως ο συσχετισμός δεν έπιασε ποτέ σε μένα. Άρα δε φταίει το σινεμά για το κάπνισμα.

Ούτε και οι ωραίες αφίσες με τις κομψές καπνίστριες που γεμίζουν με χρώματα τους σταθμούς του μετρό και τις στάσεις του τρόλεϊ με επηρρεάζουν. Εντάξει, ψέμα, δυο μέρες τώρα σκέφτομαι  ένα ζευγάρι γόβες απ΄την αφίσα που είδα στο σταθμό Αμπελοκήπων, αλλά δεν είναι οι γόβες το θέμα μας!

Η όλη υπόθεση μου θυμίζει την εποχή της ποτοαπαγόρευσης τη δεκαετία του ‘20.  Αποκτήσαμε οργανωμένο έγκλημα, αυξήθηκε η βία στη μαύρη αγορά και χάθηκαν θέσεις σε νόμιμες δουλειές. Το αλκοόλ δεν εξαφανίστηκε, απλά ακρίβυνε και έγινε κάτι για το οποίο άξιζε να ρισκάρεις.

Τι είναι επιλογή

Μπορώ να διαλέξω δημητριακά με φράουλα κι όχι με βερίκοκο, να πάρω το λιλά μπλουζάκι αντί για το ροζ, να βάζω cd με καλοκαιρινές επιτυχίες και να μην ακούω το δελτίο ειδήσεων. Δε διάλεξα τους συγγενείς μου, τον τόπο που γεννήθηκα, το σχολείο μου, τη θρησκεία των γονιών μου. Δεν ξέρω αν αγαπώ τη γενέτειρα μου για τα χαρακτηριστικά της ή γιατί έτσι διδάχτηκα. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω τι επέλεξα μόνη μου και τι ακολούθησα από συνήθεια. Οι σκέψεις μου δημιουργούνται βάσει της γλώσσας στην οποία συνήθισα να επικοινωνώ και να εκφράζομαι. Είναι αδύνατον να μην περιέχουν ούτε ένα κομματάκι των ανθρώπων που μου έμαθαν να μιλάω.

Σε ποιο βαθμό επιλέγουμε πραγματικά τις πράξεις και τις ιδέες μας; Μπορείς να σταματήσεις έναν πόλεμο; Να εξαφανίσεις τη μόλυνση; Να μηδενίσεις τα ατυχήματα; Να σβήσεις τον πόνο κάποιου; Να μην πάς στη δουλειά ενώ τρέχει το δάνειο; Θέλεις να καλλιεργείς τριαντάφυλλα ως επάγγελμα και έχεις αλλεργία. Αποφασίζεις να γίνεις παγκόσμιος πρωταθλητής και  τη μεγάλη μέρα γλιστράς στο τερέν. Θέλεις πολλά παιδιά και χειρουργείσαι πριν κάνεις έστω κι ένα. Βρήκες το τέλειο διαμέρισμα μόλις το αγόρασε άλλος.

Δε θα μπορούσες να κάνεις ένα επάγγελμα σχετικό με τη φυσική, γιατί όσο και να διαβάζεις δεν την καταλαβαίνεις. Το μόνο που θα κατάφερνες θα ήταν να γίνεις ένας μέτριος επαγγελματίας, όσο σκληρά κι αν προσπαθούσες. Ονειρευόσουν να κλείσεις τα 18 σου χρόνια κάτω από ένα φοινικόδεντρο στην Αφρική, αλλά δε μπόρεσες. Επέλεξες μια καριέρα αλλά απέτυχες στις εξετάσεις κι έκανες άλλες σπουδές. Θέλησες μια δουλειά και δεν την πήρες. Χίλια μικρά πράγματα που δεν πραγματοποιήθηκαν, όποιος και να φταίει γι’ αυτό. Δε διαλέγουμε ανεπηρρέαστοι τις σπουδές, τις δουλειές, τους συζύγους μας. Μπαίνουν στη μέση οι εξετάσεις, τα χρήματα, οι συγκυρίες, το κοινωνικό υπόβαθρο κι ένα σωρό άλλοι παράγοντες που μας περιορίζουν.

Γιατί μας αρέσουν αυτά που μας αρέσουν; Πως διαλέγουμε πρότυπα, ηγέτες, ιδεολογίες και χόμπι; Πως καταλαβαίνουμε ποιος είναι άξιος σεβασμού και ποιος γελοίος; Η ελευθερία στην επιλογή είναι ουτοπία, δεν υπάρχει πραγματικά. Ακόμα και το απορρυπαντικό μου είναι θέμα μάρκετινγκ.

Το μόνο που μένει είναι να χρησιμοποίησουμε την ψευδαίσθηση της επιλογής για να χτίσουμε το χαρακτήρα και την προσωπικότητά μας και να κάνουμε ό,τι καλύτερο μπορούμε στις δεδομένες συνθήκες.

Εν αρχή ην η Παράδοση

Άσχετα με το πόσο θέλουμε να ελευθερωθούμε και να ακολουθήσουμε το δικό μας, προσωπικό δρόμο, δεν μπορούμε να απαλλαγούμε από αυτά που διδαχτήκαμε ως παιδιά. Μπορεί να επιλέξουμε να ζήσουμε με διαφορετικό τρόπο και να πιστέψουμε σε διαφορετικά πράγματα ή μπορεί να προσπαθήσουμε να διαφυλάξουμε αυτά που μας δένουν με την ευρύτερη οικογένεια μας και να ακολουθήσουμε τον προκαθορισμένο δρόμο. Οι ρίζες παραμένουν μέσα μας και οι αποφάσεις μας περιστρέφονται γύρω τους. Είτε τις αρνιόμαστε είτε τις αποδεχόμαστε μας απασχολούν και μας καθορίζουν. Είναι η βάση των αποδοχών και των αρνήσεων. Ακόμα κι αν στην πορεία αποκτήσουμε κι άλλα ερεθίσματα, εμπειρίες και γνώσεις, δεν μπορούμε να αποστασιοποιηθούμε εντελώς από τα ένστικτά μας και να αποφασίζουμε σαν εξωτερικοί παρατηρητές του εαυτού μας.

Αποδεχόμαστε κάτι με το να αρνούμαστε το αντίθετό του, γαιτί το αντίθετό του έχουμε γνωρίσει. Περιγράφουμε κάτι καινούριο με βάση κάτι παλιό και γνώριμο. Περιγράφω μια θρησκεία με όρους της χριστιανικής, γιατί σ’αυτήν γνωρίζω να εκφραστώ και αναλύω τη διεθνή ιστορία με βάση την ελληνική, γιατί αυτή μου είναι πιο οικεία.

Δεν ξέρω αν οι άνθρωποι δημιουργήθηκαν ή προέκυψαν. Τι σημασία έχει αν είμαστε “κατ’ εικόνα”, σοδειά για εξωγήινους ή τυχαίος συνδυασμός σωματιδίων, απόγονοι πιθήκων, δημιουργήματα από φωτιά και λάσπη και το ποιος λαός εμφανίστηκε πρώτος; Το ανθρώπινο είδος υπάρχει (αν και κάνουμε ό,τι μπορούμε για να το διορθώσουμε αυτό) και παρουσιάζει τα ίδια βασικά χαρακτηριστικά: τρώει, μιλάει, γελάει, κάνει παιδιά, κλαίει, πολεμάει και τραγουδάει. Υπακούει σε αρχηγούς αλλά τους ανατρέπει κιόλας. Φοβάται τη φύση αλλά προσπαθεί να τη δαμάσει. Του αρέσει η επιστήμη, αλλά είναι δεισιδαίμων και την προτιμά με μια δόση μαγείας. Έχει καθημερινές συνήθειες, στολίζει το σώμα και το σπίτι του, φοβάται τις αρρώστιες και ερευνά το θάνατο.  Άραγε υπήρχε επαφή πριν την εποχή που ο Κολόμβος αντίκρυσε τις αμερικανικές ακτές ή που ο Κουκ διέσχισε τον Ειρηνικό; Πότε συνάντησαν οι Κινέζοι τον πρώτο τους Πορτογάλλο;

Τα ήθη και τα έθιμα επιβιώνουν πεισματικά. Οι νεότερες θρησκευτικές γιορτές προσαρμόζονται στην παράδοση για να επικρατήσουν. Συναντάμε την έννοια του όρκου σε άσχετες μεταξύ τους θρησκείες. Θεοσεβούμενοι άνθρωποι διατηρούν ειδωλολατρικές συνήθειες και καμιά θρησκευτική απειλή δε νικά τη δεισιδαιμονία τους. Τα νόθα παιδιά είναι ειδική κατηγορία σε πολλές, άσχετες μεταξύ τους κοινωνίες, χωρίς να υπάρχει φυσική εξήγηση, αφού η διαδικασία σύλληψης παραμένει εντός και εκτός γάμου η ίδια. Όλοι οι λαοί ανακάλυψαν τις φαρμακευτικές ιδιότητες των φυτών. Παντού παράγεται κάποιο είδος αλκοολούχου ποτού. Αταξίδευτες νοικοκυρές φτιάχνουν το ίδιο φαγητό και λευκαίνουν τη μπουγάδα τους με τον ίδιο τρόπο. Σε όλες τις κουλτούρες υπάρχουν μύθοι για ανώτερες, υπερφυσικές δυνάμεις.

Η παράδοση μοιάζει να είναι ισχυρότερη από την εκπαίδευση και το νόμο, ισχυρότερη κι από τις ίδιες μας τις αισθήσεις. Ίσως στην παράδοση να υπάρχει κρυμμένη γνώση, χαμένη πλέον στην αχλύ του χρόνου, την οποία κάποιο ένστικτο μας ωθεί να διαφυλάξουμε. Δεν υπάρχει καθαρό έθνος, καθαρή κουλτούρα ή θρησκεία. Ούτε η γλώσσα, ούτε η ιδεολογία, ούτε η οικονομία ή ο νόμος αρκούν ως συνδετικοί ιστοί. Μόνο η παράδοση δημιουργεί σύνολα. Μπορούμε να την ακολουθούμε ή να την πολεμάμε, αλλά πάντα περιστρεφόμαστε γύρω της. Το μυαλό μας έχει εκπαιδευτεί να εκφράζεται στην πρώτη γλώσσα που έμαθε και την έμαθε στο περιβάλλον που ορίζεται από την παράδοση.

Στην Ελλάδα, οι ηλικιωμένοι βρίσκουν τα τατουάζ των νέων άσεμνα, αλλά έχουν οι ίδιοι ένα σταυρό χαραγμένο στο χέρι τους. Στη Σκωτία, σχεδόν όλοι έχουν το σημάδι του κλαν στο μπράτσο τους. Τι είναι τελικά το τατουάζ; Τα χρησιμοποιούμε για να δηλώσουμε κάτι. Τα θεωρούμε χαρακτηριστικό των αλητών και των φυλακισμένων,αλλά τα εκθέτουμε κι ίδιοι σε κοινή θέα στην παραλία. Είναι σέξι; Επικίνδυνα; Δείγμα ματαιοδοξίας; Σημάδεμα; Ορκομωσία; ’Εγχυση φαρμακευτικών ουσιών στα καταπονημένα μέλη του κυνηγού και του οδοιπόρου; 

Οι τελετουργικοί κανόνες και οι καθημερινές συνήθειες διαφέρουν από λαό σε λαό στις λεπτομέρειές τους. Αντανακλούν την κοινωνία στην οποία αναπτύχθηκαν. Όμως οι βασικές παράμετροι είναι ίδιες: γέννηση, γάμος, θάνατος, χορός, σοδειά, καιρός, μαγείρεμα, θεραπείες… Εμένα τουλάχιστον μου φαίνεται αξιοπερίεργο. Τελικά, για να μάθεις την προέλευση του ανθρώπου πρέπει να παρατήσεις τη θρησκεία και την επιστήμη και να καταπιαστείς με την εθνολογία.